Najważniejsze w skrócie
- Testy zderzeniowe TB (od TB11 do TB81) to realne uderzenia pojazdów o rosnącej masie - od 900 kg do 38 ton - w barierę.
- Wynik decyduje o poziomie powstrzymywania, szerokości pracującej W i klasie intensywności zderzenia.
- Bariera musi jednocześnie zatrzymać pojazd, bezpiecznie go przekierować i nie zagrozić pasażerom (ASI, THIV).
- Badania prowadzą akredytowane jednostki - w Polsce m.in. IBDiM; ich raporty są podstawą dopuszczenia wyrobu.
Za każdym symbolem na barierze - N2, H2, T3 - stoi prawdziwe uderzenie pojazdu rozpędzonego na poligonie badawczym. Testy zderzeniowe to jedyny sposób, by udowodnić, że bariera naprawdę chroni. W tym artykule pokazujemy, jak wygląda badanie, jak czytać symbole TB i co dokładnie sprawdzają inżynierowie.
Po co bada się bariery zderzeniowo
Obliczenia i symulacje komputerowe nie wystarczą, bo zderzenie pojazdu z barierą to zjawisko gwałtowne i trudne do pełnego przewidzenia: liczy się sposób odkształcenia stali, praca połączeń, zachowanie słupków w gruncie i tor pojazdu po odbiciu. Dlatego norma PN-EN 1317-2 wymaga fizycznego testu zderzeniowego w warunkach powtarzalnych i ściśle udokumentowanych. Dopiero pozytywny wynik pozwala przypisać barierze konkretną klasę.
Jak wygląda test zderzeniowy
Badanie odbywa się na wydzielonym poligonie. Pojazd o określonej masie jest rozpędzany (holowaniem linowym lub napędem własnym) do zadanej prędkości i kierowany na barierę pod ściśle określonym kątem. Przebieg rejestrują kamery szybkie, a w pojeździe montuje się akcelerometry i manekiny pomiarowe. Trzy parametry każdego testu to zawsze:
- masa pojazdu - od samochodu osobowego po ciężki zestaw drogowy,
- prędkość uderzenia - od 65 do 110 km/h,
- kąt najazdu - od 8° do 20°.
Po zderzeniu zespół badawczy analizuje nagrania i dane pomiarowe, sprawdzając komplet kryteriów odbioru opisanych niżej.
Pełna tabela testów TB11-TB81
Symbol „TB" (ang. test bump) oznacza konkretny scenariusz uderzenia. Poniżej pełny zestaw testów zdefiniowanych w PN-EN 1317-2:
| Test | Pojazd | Masa | Prędkość | Kąt |
|---|---|---|---|---|
| TB11 | samochód osobowy | 900 kg | 100 km/h | 20° |
| TB21 | samochód osobowy | 1300 kg | 80 km/h | 8° |
| TB22 | samochód osobowy | 1300 kg | 80 km/h | 15° |
| TB31 | samochód osobowy | 1500 kg | 80 km/h | 20° |
| TB32 | samochód osobowy | 1500 kg | 110 km/h | 20° |
| TB41 | samochód ciężarowy | 10 000 kg | 70 km/h | 8° |
| TB42 | samochód ciężarowy | 10 000 kg | 70 km/h | 15° |
| TB51 | autobus | 13 000 kg | 70 km/h | 20° |
| TB61 | samochód ciężarowy | 16 000 kg | 80 km/h | 20° |
| TB71 | samochód ciężarowy | 30 000 kg | 65 km/h | 20° |
| TB81 | zestaw ciężarowy | 38 000 kg | 65 km/h | 20° |
Testy z lekkim pojazdem (TB11) sprawdzają przede wszystkim bezpieczeństwo pasażerów, a testy z pojazdami ciężkimi (TB41-TB81) - zdolność powstrzymania. Dlatego większość poziomów potwierdza się kombinacją dwóch testów: jednym „ciężkim" i jednym „lekkim" (np. H2 = TB51 + TB11).
Kryteria oceny bariery
Aby test uznać za zaliczony, bariera musi spełnić jednocześnie wszystkie wymagania:
- Powstrzymanie i przekierowanie - pojazd zostaje zatrzymany lub płynnie sprowadzony wzdłuż bariery, bez przebicia i bez przewrócenia.
- ASI i THIV - wskaźniki intensywności zderzenia w dopuszczalnych granicach (THIV ≤ 33 km/h).
- Szerokość pracująca W i ugięcie dynamiczne - zmierzone i sklasyfikowane (W1-W8).
- Intruzja pojazdu (VI) - dla barier z górnym wypełnieniem i barieroporęczy.
- Strefa wyjazdu pojazdu - pojazd po odbiciu nie może gwałtownie wracać na tor ruchu (tzw. exit box).
- Integralność konstrukcji - żaden element bariery nie może przeniknąć do kabiny; główne części nie mogą się odrywać i stwarzać zagrożenia.
Dlaczego to takie ważne
Bariera, która zatrzyma ciężarówkę, ale odbije osobówkę z powrotem pod nadjeżdżające pojazdy albo przebije się do kabiny, testu nie zalicza. Ocena jest zawsze kompleksowa - liczy się skutek dla wszystkich uczestników ruchu.
Klasy intensywności zderzenia
Na podstawie wskaźnika ASI barierze przypisuje się poziom intensywności zderzenia, informujący o obciążeniach działających na pasażerów lekkiego pojazdu:
| Klasa | ASI | Interpretacja |
|---|---|---|
| A | ≤ 1,0 | najłagodniejsze zderzenie - najczęściej wymagane |
| B | ≤ 1,4 | akceptowalne obciążenia |
| C | ≤ 1,9 | dopuszczalne, surowsze dla pasażerów |
Ta sama klasa powstrzymywania (np. T3) może więc być zrealizowana barierami różniącymi się „łagodnością" - i to właśnie klasa A jest przewagą dobrze zaprojektowanej konstrukcji.
Studium przypadku: POLGUARD
Nasz autorski system barier przestawnych POLGUARD przeszedł badania zderzeniowe na poligonie IBDiM w Inowrocławiu. W dwóch testach uzyskał:
| Test | Wynik | Parametry bezpieczeństwa |
|---|---|---|
| TB21 | poziom T1, klasa W1 | ASI 0,3 (klasa A), THIV 5-9 km/h |
| TB41 | poziom T3, klasa W3 | powstrzymanie pojazdu 10 t |
Badania przeprowadzono zgodnie z normami PN-EN 1317-1:2010 i PN-EN 1317-2:2010 (raporty TO-2/11/18-1 i TO-2/12/18-1 z 11 września 2018 r.). System jest zastrzeżony jako wzór użytkowy. Wynik ASI 0,3 lokuje POLGUARD w najbezpieczniejszej klasie A - to realny dowód, że polska konstrukcja dorównuje rozwiązaniom importowanym. Nagrania z testów udostępniamy na życzenie.
Test zderzeniowy a znak CE
Pozytywny test zderzeniowy (badanie typu, ITT - Initial Type Testing) to jeden z warunków wprowadzenia bariery na rynek, ale nie jedyny. Zgodnie z EN 1317-5 producent musi jeszcze wdrożyć zakładową kontrolę produkcji i przejść ocenę zgodności, która pozwala oznakować wyrób znakiem CE wraz z deklaracją właściwości użytkowych. Dlatego przy odbiorze bariery warto żądać kompletu dokumentów: raportu z badań zderzeniowych, deklaracji właściwości użytkowych i instrukcji montażu - bo nawet certyfikowana bariera chroni tylko wtedy, gdy jest zamontowana dokładnie tak, jak ją badano.

