Najważniejsze w skrócie

  • Bariera w pasie rozdziału ma zapobiec najgroźniejszemu zdarzeniu na autostradzie - przejechaniu pojazdu na jezdnię przeciwnego kierunku.
  • Dobór to zawsze kompromis: wyższy poziom powstrzymywania kosztem szerokości pracującej W, której w wąskim pasie po prostu nie ma.
  • Przejazdy awaryjne wykonuje się z barier rozbieralnych lub przestawnych - to jedyna droga dla służb i objazdów wewnętrznych.
  • Przejazd, którego nikt nie potrafi otworzyć w kilkanaście minut, w praktyce nie istnieje - liczy się sprzęt, procedura i przeszkolona ekipa.

Na autostradzie pas rozdziału jest wąskim paskiem terenu, na którym musi zmieścić się bariera zdolna zatrzymać ciężarówkę, przestrzeń na jej ugięcie, słupy oświetleniowe, odwodnienie, a często jeszcze przejazd awaryjny dla służb. Każdy z tych elementów ciągnie projekt w inną stronę. Poniżej pokazujemy, jak te wymagania układa się w jedno spójne rozwiązanie.

Dlaczego pas rozdziału jest krytyczny

Zderzenie czołowe przy prędkościach autostradowych to zdarzenie o najwyższej ciężkości - względna prędkość pojazdów potrafi przekroczyć 250 km/h. Bariera w pasie rozdziału jest jedynym elementem, który temu zapobiega, i dlatego traktuje się ją inaczej niż barierę skrajną. Przy barierze na krawędzi jezdni konsekwencją niepowodzenia jest najczęściej wypadnięcie pojazdu z drogi. Tutaj konsekwencją jest zderzenie z pojazdami jadącymi z naprzeciwka - łącznie z autobusem lub zestawem ciężarowym.

Stąd bierze się reguła, którą warto mieć w głowie na etapie koncepcji: w pasie rozdziału nie oszczędza się na poziomie powstrzymywania. Oszczędza się na wszystkim innym.

Jaki poziom powstrzymywania w pasie rozdziału

Na drogach klasy A i S bariery w pasie dzielącym projektuje się zwykle w grupie poziomów H1-H2, a przy szczególnie wysokim udziale pojazdów ciężkich, na łukach lub w rejonie obiektów - wyżej. Poziom dobiera się do skutku, jakiemu bariera ma zapobiec, a nie do „standardu" na całym kontrakcie:

Sytuacja w pasie rozdziałuTypowy kierunek doboru
Odcinek prosty, umiarkowany udział pojazdów ciężkichH1
Duży ruch ciężarowy, łuki poziome, spadkiH2
Wąski pas rozdziału z przeszkodami (słupy, podpory)H2 z niską klasą W
Rejon obiektów inżynierskich i przejść nad drogamiH2-H4b

Szczegółowe wymagania wynikają z przepisów techniczno-budowlanych i z ustaleń z zarządcą drogi - ale kierunek jest stały: im cięższy ruch i większe skutki przebicia, tym wyższy poziom. Sam mechanizm doboru opisaliśmy w artykule o poziomach powstrzymywania N1-H4b.

Wąski pas rozdziału a szerokość pracująca

To najczęstsze źródło problemów. Bariera podczas uderzenia ugina się, a wielkość tego ugięcia opisuje szerokość pracująca W (klasy W1-W8). Jeżeli za barierą, w zasięgu jej pracy, znajduje się słup oświetleniowy, podpora znaku bramowego albo bariera przeciwnej jezdni - pojazd de facto uderzy w tę przeszkodę mimo poprawnie działającej bariery.

W wąskim pasie rozdziału stosuje się więc jedno z rozwiązań:

  • System o niskiej klasie W - sztywniejsza konstrukcja, mniejsze ugięcie, wyższa cena i zwykle wyższe ASI.
  • Bariera dwustronna - jedna konstrukcja chroniąca oba kierunki zamiast dwóch osobnych ciągów.
  • Przeniesienie przeszkody - przesunięcie słupów poza zasięg pracy bariery, o ile geometria na to pozwala.

Klasyczny błąd projektowy

Dobranie poziomu H2 i pozostawienie w pasie rozdziału szerokości mniejszej niż szerokość pracująca wybranego systemu. Bariera formalnie spełnia wymagania, praktycznie - nie ma się gdzie ugiąć. Klasę W trzeba sprawdzać razem z poziomem, nigdy osobno.

Przejazdy awaryjne - jak je zaplanować

Ciągła bariera w pasie rozdziału odcina możliwość zawracania i przerzucenia ruchu na drugą jezdnię. Dlatego w określonych odstępach projektuje się przejazdy awaryjne - odcinki bariery przystosowane do szybkiego demontażu. Ich lokalizację uzgadnia się z zarządcą drogi; w praktyce sytuuje się je przede wszystkim:

  • przed węzłami i za nimi - tak, by dało się wyprowadzić ruch z odcinka zamkniętego,
  • w rejonie MOP i miejsc obsługi technicznej,
  • przed obiektami inżynierskimi, tunelami i odcinkami bez możliwości objazdu,
  • na długich odcinkach międzywęzłowych, w regularnych odstępach.

Przejazd wykonuje się z bariery rozbieralnej - sekcji z połączeniami umożliwiającymi demontaż bez cięcia, spawania i ciężkiego sprzętu - albo z bariery przestawnej, którą przesuwa się w całości. W obu wypadkach kluczowe jest, by odcinek przejazdu miał ten sam poziom powstrzymywania co bariera sąsiednia. Przejazd nie może być słabym ogniwem ciągu.

Dostęp służb ratunkowych - co decyduje w praktyce

O wartości przejazdu awaryjnego nie decyduje jego istnienie, tylko czas otwarcia. Z naszego doświadczenia przy obsłudze odcinków autostradowych liczą się cztery rzeczy:

  • Narzędzia na miejscu lub w bazie utrzymania - komplet kluczy i elementów zapasowych, nie „gdzieś w magazynie centralnym".
  • Znana procedura - kto podejmuje decyzję o otwarciu, kto fizycznie demontuje, kto zabezpiecza ruch na czas prac.
  • Oznakowanie i ewidencja - przejazdy powinny być opisane w dokumentacji utrzymaniowej wraz z kilometrażem i typem systemu.
  • Okresowy trening - odcinek, którego nikt nie otwierał od pięciu lat, otworzy się dłużej niż zakłada plan.

Dobrze zaprojektowany przejazd z bariery rozbieralnej otwiera dwuosobowa ekipa w kilkanaście minut, bez dźwigu i bez zasilania. To realny punkt odniesienia przy ocenie oferty.

Utrzymanie bariery w pasie rozdziału

Prace w pasie dzielącym prowadzi się pod ruchem, z obu stron. Oznacza to, że każda naprawa powypadkowa wymaga własnego zabezpieczenia strefy roboczej - zwykle barierami tymczasowymi i pełnym oznakowaniem. Trzy zasady, które ograniczają koszty utrzymania:

  • Naprawiać w segmentach zgodnych z badanym systemem - wymiana pojedynczego elementu na „podobny" unieważnia certyfikowaną konfigurację.
  • Utrzymywać zapas elementów krytycznych (prowadnice, słupki, łączniki) dla systemów faktycznie zabudowanych na odcinku.
  • Przy każdej naprawie sprawdzać stan sąsiednich przęseł - uderzenie przenosi się dalej niż widoczne odkształcenie.

Najczęstsze błędy

  • Mieszanie systemów w jednym ciągu bez zaprojektowanego odcinka przejściowego.
  • Przejazd awaryjny o niższym poziomie powstrzymywania niż bariera podstawowa.
  • Brak przestrzeni na ugięcie - klasa W dobrana bez sprawdzenia rzeczywistej szerokości pasa.
  • Zabudowa pasa rozdziału infrastrukturą po odbiorze inwestycji, bez ponownej analizy pracy bariery.
  • Brak dokumentacji zabudowanych systemów - przy naprawie po latach nikt nie wie, co dokładnie stoi na odcinku.

Wszystkie te błędy mają wspólny mianownik: barierę traktuje się jak pojedynczy produkt z katalogu, a nie jak system, który działa tylko w konfiguracji, w jakiej został przebadany zderzeniowo.

Zespół GoDar

Ponad 15 lat praktyki w dostawie i montażu barier ochronnych oraz organizacji ruchu na drogach w całej Polsce.